Ewaluacja terapii a naukowe myślenie
- aut.Tomasz Głowik

1. Anglin, M. D., Hser, Y.-I., Grella, C. E., Drug addiction and treatment careers among clients in the drug abuse     treatment outcome study (DATOS). Psychology of Addictive Behaviors, 11, 1997, 308–323.

2. Armor, D.J., Polich, J.M. & Stambul, H.B., Alcoholism and treatment. Santa Monica: Rand Corporation, 1976.

3. Baekeland, F., Lundwall, L. & Kissin, B., Methods for the treatment of chronic alcoholism: a critical appraisal. In R.J. Gibbins, Y. Israel, H. Kalant, R. Popham, E. Schmidt & R.G. Smart (Eds.). Research advances in alcohol and drug problems. New York: Wiley, 1975.

4. Berglund M., Thelander S., Salaspuro M., Franck J., Andreasson S., Öjehagen A., Treatment of alcohol abuse:     An evidence-based review. Alcohol Clin. Exp. Res. 2003, 27 (10), 1645 – 1656.

5. Bottlender M., Soyka M., Projektentwicklung von Leitlinien der Rehabilitation von Patienten mit Alkoholabhän    gigkeit: Überblick über Studien zur Effektivität verschiedener Interventionen (Zwischenbericht), München 2005.

6. Emrick, C.D., A review of psychologically oriented treatment of alcoholism: I. The use and interrelationships of outcome criteria and drinking behaviour following treatment. Quarterly Journal of Studies on Alcohol, 35, 1974, str. 88-108.

7. Emrick, C.D., A review of psychologically oriented treatment of alcoholism. II: The relative effectiveness of different treatment approaches and the relative effectiveness of treatment versus no treatment. Journal of Studies on Alcohol, 36 (1),1975,88-108.

8. Emrick, C.D., Evaluation of alcoholism psychotherapy methods. In E.M. Pattison & E. Kaufmann (Eds.). Encyclopedic handbook of alcoholism. New York: Gardner Press, 1982.

9. Finney, J.W., Ouimette, P.C., Humphreys, K. & Moos, R.H., A comparative process-effectiveness evaluation of     VA substance abuse treatment. Recent developments in alcoholism: an Official Publication of the American Medical Society on Alcoholism, and the National Council of Alcoholism, 15 (3), 2001,     373-391.

10. Grzesiuk L., Psychoterapia, Warszawa 1994.

11. Grawe K., Donati R., Bernauer F., Psychoterapie im Wandel – Von der Konfession zur Profession, Göttingen 1994.

12. Hser, Y.-I., Grella, C. E., Hsieh, S.-C., Anglin, M. D. und Brown, B. S., Treatment history process and outcomes     among patients in DATOS. Drug and Alkohol Dependence, 57, 1999, 137–150.

13. Hubbard, R. L., Craddock, S. G., Flynn, P. M., Anderson, J. und Etheridge, R. M., Overview of 1-year follow-up     outcomes in the drug abuse treatment outcome study (DATOS). Psychology of Addictive Behaviors,     11, 1997, 261–278

14. Jakubik A., Zaburzenia osobowości, Warszawa 1999.

15. Joe, G. W. und Simpson, D. D. Retention in treatment of drug users: 1971–1972 DARP admissions. American Journal of Drug and Alcohol Abuse, 2, 1975, 63–71.

16. Küfner, H., Feuerlein, W. & Flohrschütz, T., Die stationäre Behandlung von Alkoholabhängigen: Merkmale von     Patienten und Behandlungseinrichtungen. Katamnestische Ergebnisse. Suchtgefahren, 32 (1), 1986, 1-85.

17. McLellan, A. T., Alterman, A. I., Metzger, D. S., Grissom, G. R., Woody, G. E. und Luborsky, L. und O’Brien, CP., Similarity of outcome predictors across opiate, cocaine, and alcohol treatments: role of treatment services. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 62, 1994, 1141–1158.

18. Miller, W.R. & Hesters, R.K., The effectiveness of alcoholism treatment: What research reveals. In W.R. Miller     & N. Heather (Eds). Treating addictive behaviors. New York: Plenum Press, 1986, 121-174.

19. Miller, W.R. & Hesters, R.K., Treating the problem drinker: Modern approaches. In W.R. Miller (Ed.). The ad    dictive behaviors: Treatment of alcoholism, drug abuse, smoking and obesity. Oxford: Pergamon, 1980.

20. Moos, R.H., Cronkite, R.C. & Finney, J.W., A conceptual framework for alcoholism treatment evaluation. In E.M. Pattison & E. Kaufman (Eds.). Encyclopedic handbook of alcoholism, 1982, 1120-1139. New York: Gardner Press.

21. Moos, R.H., Finney, J.W. & Chan, D.A., The process of recovery from alcoholism: I. Comparing alcoholic patients with matched community controls. Journal of Studies on Alcohol, 42, 1981, 383-402.

22. Olbrich, R. & Watzl, H., Behandlungsergebnisse in der Therapie des Alkoholismus. Eine Übersicht. Suchtgefahren, 24, 1978, 1-8.

23. Polich, J.M., Armor, D.J. & Braiker, H.B., The course of alcoholism: Four years after treatment. New York:     Wiley, 1980.

24. Roberts G., Ogborne A., Leigh G., Adam L.: Best Practices. Substance Abuse Treatment and Rehabilitation. Of    fice of Alcohol, Drugs and Dependency Issues, Health Canada; Minister of Public Works and Government Services Canada 1999.

25. Rogers C., Entwicklung der Persönlichkeit: Psychoterapie aus der Sicht eines Therapeuten, Stuttgart 1992.

26. Simpson, D. D. und Savage, L. J. Drug abuse treatment readmissions and outcomes. Archives of General,    Psychiatry, 37, 1980, 896–901.

27. Sonntag, D., Künzel, J., Hat die Therapiedauer bei alkohol- und drogenabhängigen Patienten einen positiven     Einfluss auf den Therapieerfolg?, 2000.

28. Stimmel B. (Editor), Evaluation of Drug Treatment Program, Advances in Alcohol & Substance Abuse, Volume 2, Number 1, the Haworth Press 1983.

29. Süss, H.-M., Evaluation von Alkoholismustherapie. 1988, Bern: Huber.

30. Süß, H.-M., Zur Wirksamkeit der Therapie bei Alkoholabhängigen: Ergebnisse einer Meta-Analyse.    Psychologische Rundschau, 46, 1995, 248-266.

31. 30. Tonigan, J. S., Toscova, R. und Miller, W. R., Metaanalysis of the literature on alcoholics anonymous: sample and study characteristics moderate findings. Journal of Studies on Alcohol, 57, 1996, 65–72.

1 Por. Jakubik A., Zaburzenia osobowości, Warszawa 1999.

2 Por. Grzesiuk L., Psychoterapia, Warszawa 1994.

3 Por. Rogers C., Entwicklung der Persönlichkeit: Psychoterapie aus der Sicht eines Therapeuten, Stuttgart 1992.

4 Ibidem, s. 39.

5 Süß H.-M., Zur Wirksamkeit der Therapie bei Alkoholabhängigen: Ergebnisse einer Meta-Analyse. Psychologische Rundschau, 46, 1995, str. 248-266.

6 Stimmel B. (Editor), Evaluation of Drug Treatment Program, Advances in Alcohol & Substance Abuse, Volume 2, Number 1, the Haworth Press 1983.

7 Hubbard R. L., Craddock S. G., Flynn P. M., Anderson J. und Etheridge R. M., Overview of 1-year follow-up outcomes in the drug abuse treatment outcome study (DATOS). Psychology of Addictive Behaviors, 11, 1997, 261–278.

8 Joe G. W. und Simpson D. D., Retention in treatment of drug users: 1971–1972 DARP admissions.

American Journal of Drug and Alcohol Abuse, 2, 1975, 63–71.

9 Anglin M. D., Hser Y.-I., Grella C. E., Drug addiction and treatment careers among clients in the drug

abuse treatment outcome study (DATOS). Psychology of Addictive Behaviors, 11, 1997, 308–323.

10 Simpson D. D. und Savage L. J., Drug abuse treatment readmissions and outcomes. Archives of General, Psychiatry, 37, 1980, 896–901.

11 Hser Y.-I., Grella C. E., Hsieh S.-C., Anglin M. D. und Brown B. S., Treatment history process and

outcomes among patients in DATOS. Drug and Alkohol Dependence, 57, 1999, 137–150.

12 McLellan A. T., Alterman A. I., Metzger D. S., Grissom G. R., Woody G. E. und Luborsky L. und O’Brien CP., Similarity of outcome predictors across opiate, cocaine, and alcohol treatments: role of treatment services. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 62, 1994, 1141–1158.

13 Emrick C.D., A review of psychologically oriented treatment of alcoholism: I. The use and interrelationships of outcome criteria and drinking behaviour following treatment. Quarterly Journal of Studies on Alcohol, 35, 1974, str. 88-108.

14 Baekeland F., Lundwall L. & Kissin B., Methods for the treatment of chronic alcoholism: a critical appraisal. In R.J. Gibbins, Y. Israel, H. Kalant, R. Popham, E. Schmidt & R.G. Smart (Eds.). Research advances in alcohol and drug problems. New York: Wiley, 1975.

15 Tonigan J. S., Toscova R. und Miller W. R., Metaanalysis of the literature on alcoholics anonymous: sample and study characteristics moderate findings. Journal of Studies on Alcohol, 57, 1996, 65–72.

16 Sonntag D., Künzel J., Hat die Therapiedauer bei alkohol- und drogenabhängigen Patienten einen positiven Einfluss auf den Therapieerfolg?, 2000.

17 Emrick C.D., A review of psychologically oriented treatment of alcoholism. II: The relative effectiveness of different treatment approaches and the relative effectiveness of treatment versus no treatment. Journal of Studies on Alcohol, 36 (1),1975,88-108.

18 Olbrich R. & Watzl H., Behandlungsergebnisse in der Therapie des Alkoholismus. Eine Übersicht. Suchtgefahren, 24, 1978, 1-8.

19 Emrick C.D., Evaluation of alcoholism psychotherapy methods. In E.M. Pattison & E. Kaufmann (Eds.). Encyclopedic handbook of alcoholism. New York: Gardner Press, 1982.

20 Miller W.R. & Hesters R.K., Treating the problem drinker: Modern approaches. In W.R. Miller (Ed.). The addictive behaviors: Treatment of alcoholism, drug abuse, smoking and obesity. Oxford: Pergamon, 1980.

21 Miller W.R. & Hesters R.K., The effectiveness of alcoholism treatment: What research reveals. In W.R. Miller & N. Heather (Eds). Treating addictive behaviors. New York: Plenum Press, 1986, 121-174.

22 Armor D.J., Polich J.M. & Stambul H.B., Alcoholism and treatment. Santa Monica: Rand Corporation, 1976.

23 Polich J.M., Armor D.J. & Braiker H.B., The course of alcoholism: Four years after treatment. New York: Wiley, 1980.

24 Moos R.H., Finney J.W. & Chan D.A., The process of recovery from alcoholism: I. Comparing alcoholic patients with matched community controls. Journal of Studies on Alcohol, 42, 1981, 383-402.

25 Moos R.H., Cronkite R.C. & Finney J.W., A conceptual framework for alcoholism treatment evaluation. In E.M. Pattison & E. Kaufman (Eds.). Encyclopedic handbook of alcoholism, 1982, 1120-1139. New York: Gardner Press.

26 Finney J.W., Ouimette P.C., Humphreys K. & Moos R.H., A comparative process-effectiveness evaluation of VA substance abuse treatment. Recent developments in alcoholism: an Official Publication of the American Medical Society on Alcoholism, and the National Council of Alcoholism, 15 (3), 2001, 373-391.

27 Süss H.-M., Evaluation von Alkoholismustherapie. 1988, Bern: Huber.

28 Berglund M., Thelander S., Salaspuro M., Franck J., Andreasson S., Öjehagen A., Treatment of alcohol abuse: An evidence-based review. Alcohol Clin. Exp. Res. 2003, 27 (10), 1645 – 1656.

29 Küfner H., Feuerlein W. & Flohrschütz T., Die stationäre Behandlung von Alkoholabhängigen: Merkmale von Patienten und Behandlungseinrichtungen. Katamnestische Ergebnisse. Suchtgefahren, 32 (1), 1986, 1-85.

30 Süß H.-M., Zur Wirksamkeit der Therapie bei Alkoholabhängigen: Ergebnisse einer Meta-Analyse. Psychologische Rundschau, 46, 1995, 248-266.

31 Roberts G., Ogborne A., Leigh G., Adam L., Best Practices. Substance Abuse Treatment and Rehabilitation. Office of Alcohol, Drugs and Dependency Issues, Health Canada; Minister of Public Works and Government Services Canada 1999.

32 Bottlender M., Soyka M., Projektentwicklung von Leitlinien der Rehabilitation von Patienten mit Alkoholabhängigkeit: Überblick über Studien zur Effektivität verschiedener Interventionen (Zwischenbericht), München 2005.

33 Rogers C., Entwicklung der Persönlichkeit: Psychoterapie aus der Sicht eines Therapeuten, Stuttgart 1992, s. 39.

34 Por. Grawe K., Donati R., Bernauer F., Psychoterapie im Wandel – Von der Konfession zur Profession, Göttingen 1994.


 Co leczy w podstawowej terapii osób uzależnionych
aut. Lidia Cierpiałkowska, Jowita Kubiak

Asay T.P., Lambert, M.J., The empirical case for the common factors in therapy: Quantitative findings, [w:] The heart & soul of change: what works in therapy, pod red. M.A. Hubble, B.L. Duncan, S.D. Miller, Washington 2002, American Psychological Association, s. 33-56.
Bordin E.S., The generalizability of the psychoanalytic concept of the working alliance. “Psychotherapy: Theory Research and Practice” 1976, 26, s. 252-260. Niespecyficzne czynniki leczące a efektywność terapii alkoholików 109
Bordin E.S., Theory and research on the therapeutic working alliance: New directions. [w]: The working alliance. Theory, research, and practice, pod red. A.O. Horvath, L.S. Greenberg, New York 1994, John Wiley & Sons, Inc., s.13-37.
Castonguay L.G., Beutler L.E., Principles of therapeutic change that work, Oxford University Press, Oxford 2005, s. 3-12.
Chatoor I., Krupnick J., The outcome role of non-specific factors in treatment of psychotherapy studies. “European Child & Adolescent Psychiatry” 2001, 10, Supplement, s. 2-20.
Chodkiewicz J., Zapobieganie nawrotom w chorobie alkoholowej-przegląd piśmiennictwa. „Psychiatria” 2006, 3, s. 105-112.
Cierpiałkowska L., Alkoholizm. Przyczyny – leczenie – profilaktyka. Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2000.
Cierpiałkowska L., Szanse i pułapki badań naukowych nad efektywnością psychoterapii, [w:] Pułapki metodologiczne w badaniach empirycznych z zakresu psychologii klinicznej, pod red. M. Fajkowskiej-Stanik, K. Drat-Ruszczak, M. Marszał-Wiśniewskiej, Warszawa 2003, Wydawnictwo Academica Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej, s. 181-198.
Cierpiałkowska L., Psychologia uzależnień, [w:] Psychologia kliniczna, pod red. H. Sęk, Warszawa 2005, Wydawnictwo Naukowe PWN, tom 2, s. 132-152.
Cierpiałkowska L., Ziarko M., Psychologia uzależnień: alkoholizm. Wydawnictwo Szkolne i Profesjonalne, Warszawa 2010.
Cierpiałkowska L., Alkoholizm. Małżeństwa w procesie zdrowienia. Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 1997.
DiClemente C., Carbonari J. Montgomery R., Hughes S., The alcohol abstinence self-efficacy scale. “Journal of Studies on Alcohol” 1994, 55, s. 141-148.
Cobeln J., Levy C., Chory psychicznie nadużywających środków psychoaktywnych. Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych, Warszawa 1998, s. 21-26.
Czabała J.C., Czynniki leczące w procesie terapii. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2006.
Gelso J., Hayes J., Relacja terapeutyczna. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2007.
George W.H., Frone M.R., Cooper M.L. et al. A revised Alcohol Expectancy Questionnaire: factor structure confirmation, and invariance in a general population sample. “Journal of Studies on Alcohol” 1995, 56, s. 117-185.
Greenson R.R. The working alliance and the transference neuroses. “Psychoanalysis Quarterly” 1965, 34, s. 155-181.
Henry, W.P., Strupp, H.H. The therapeutic alliance as interpersonal process [w:] The working alliance: Theory, research and practice, pod red. A.O. Harvarth, L. S. Gerenberg, New York 1994, Wiley.
Hersoug A.G., H?glend P., Monsen J.T., Havik O.E., Quality of working alliance in psychotherapy: Therapist variables and therapist/ patients similarity as predictors. “Journal of Psychotherapy Practice and Research” 2001, 10, s. 205-216.
Hersoug A.,H?glend P., Havik O. et al. Therapist characteristics influencing the quality of alliance in long-term psychotherapy. “Clinical Psychology &Psychotherapy” 2009, 16, s. 100 110.
Horvath A.O., Symonds B.D., Relation between working alliance and out-come in psychotherapy: a meta-analysis. “Journal of Counseling Psychology” 1991, 38, s. 139-149.
Hovarth A.O., Greenberg L.S., The development of the Working Alliance Inventory, [w:] The
Psychoterapeutic Process: A Resarch Handbook, pod red. L.S. Greenberg, W.M. Pinsof, New York 1986, Guilford Press, s. 529-556.
Horvath A.O. Empirical validation of bordin’s pantheoretical model of the alliance: the working alliance inventory perspective, [w:] The working alliance. Theory, research, and practice, pod red. A.O. Horvath, L.S. Greenberg, New York 1994, John Wiley & Sons, s. 109-130.
ICD-10. Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania w ICD-10. Kraków- Warszawa, 1997, Uniwersyteckie Wydawnictwo Medyczne ”Vesalius”.
Ilgen M., Tiet Q., Finney J, Moss R.H., Self-efficacy, therapeutic alliance, and alcohol-use disorder treatment outcomes. “Journal of Studies on Alcohol” 2006, 67, s. 465-472.
Juczyński Z., Narzędzia pomiaru w promocji i psychologii zdrowia. Pracownia Testów Psychologicznych Polskiego Towarzystwa Psychologicznego, Warszawa 2001, s. 168-172.
Lambert M.J., Implications of outcome research for psychotherapy integration, [w:] Handbook of psychotherapy integration, pod red. J.C. Norcross, M.R. Goldfried, New York 1992, Basic Books, s. 94-129.
Lebow J., Kelly J., Knobloch-Fedders, L.M., Moos R., Relationship factors in treating substance use disorders, [w:] Principles of therapeutic change that work, pod red. L.G. Castonguay, L.E. Beutler. New York 2005, Oxford University Press, s. 293-317.
Luborsky L., Helping alliance in psychotherapy, [w:] Successful psychotherapy, pod red. J.L.
Cleghhorn, New York 1976, Brunner/Mazel, s. 92-116.
Maisto, S.A., Carey, K.B., Bradizza, C.M., Społeczna teoria uczenia się, [w:] Picie i alkoholizm w świetle teorii psychologicznych, pod red. K.E. Leonard i H.T. Blane, Warszawa: 2003, Państwowa. Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych, s. 133-207
Mellibruda J., Strategiczno-strukturalna terapia uzależnienia. „Alkoholizm Narkomania” 1997, 3(28), s. 307-324.
Mellibruda J., Sobolewska-Mellibruda Z., Integracyjna psychoterapia uzależnień. Instytut Psychologii Zdrowia, Warszawa 2006.
Martin D.J., Graske J.P., David M.K., Relation of the therapeutic alliance with outcome and
other variables: A meta-analytic review. “Journal of Consulting and Clinical Psychology” 2000, 68, s. 438-450.
Miller W.R., Rollnik S., Motivational interviewing. Guilford Press, New York 2000.
Miller W.R., Walters S.C., Bennett M., How effective is alcoholism treatment in the United States? “Journal of Study of Alcohol” 2001, 62, s. 211-220.
Miller W.R., Wilbourne P.L., Mesa Grande: a methodological analysis of clinical trials of treatment for alcohol use disorders. “Addiction” 2002, 97, s. 265-277.
Moos R.H., Finney J.W., Cronkite R.C., Alcoholism treatment: Context, process, and outcome. Oxford University Press, New York 1990.
Moos R., Social contexts and substance use, [w:] Rethinking substance abuse: What the science shows and what we should do about it, pod red. W.R. Miller, K.M. Carroll, New York: 2006, Guilford Press, s. 182-200.
Nielsen A. S., Factors Influencing the Therapeutic Alliance and Treatment Compliance: The
Individual Experience, “Ned Publication” 2005, 47, s. 187-206.
Prochaska J.O., DiClemente C.C., Norcross J.C., In search of the structure of change, [w:] Self change. Social Psychological and Clinical Perspectives, pod red. Y. Klar, J.D. Fisher, J.M. Chinsky, A. Nadler, New York – Budapest 1992, Springer – Verlag New York, s. 87-114.
Prochaska J. O., Norcross, J.C. Systemy terapeutyczne. Analiza transteoretyczna. Instytut Psychologii Zdrowia PTP, Warszawa 2006.
Project Match Research Group, Matching alcoholism treatments to client heterogeneity: Project MATCH Posttreatment drinking outcomes. “Journal of Studies on Alcohol” 1997, 58(1), s. 7-29. Niespecyficzne czynniki leczące a efektywność terapii alkoholików 111
Raistrick D., Heather N., Godfrey C. Review of the effectiveness of treatment for alcohol problems. National Treatment Agency for Substance Misuse, London 2006. Rogers C.R., The necessary and sufficient conditions of therapeutic personality change. “Journal of Consulting and Clinical Psychology” 1957, 22, s. 95-103.
Sandell R., Carlsson J., Schubert J. et al. Varieties of therapeutic experience and their associations with patient outcome. ”European Psychotherapy“ 2002, 3, s. 17-23.
Sandell R., Lazar A., Grant J., Carlsson, J., Therapist attitudes and patient outcomes: II. Therapist attitudes influence change during treatment. “Psychotherapy Research” 2007, 17, s.196-204.
Sandell R., Carlsson J., Schubert J. et al. Therapist attitudes and patient outcomes: I. Development and validation of the Therapeutic Attitudes Scales (TASC-2), “Psychotherapy Research” 2004, 14, s. 469-484.
Sobel, M.E., Asymptotic confidence intervals for indirect effects in structural equation models [w:] Sociological Methodology 1982, pod red. S. Leinhardt, Washington DC 2001, American Sociological Association, s. 290-312.
Strelau J., Jaworowska A., Wrześniewski K., Szczepaniak P., Kwestionariusz Radzenia Sobie w Sytuacjach Stresowych CISS. Podręcznik. Pracownia Testów Psychologicznych Polskiego Towarzystwa Psychologicznego, Warszawa 2005.
Strupp, H. H. (1996). The tripartite model and the Consumer Reports Study. “American Psychologist”, 51, 10, s. 1017-1024.
Wilson, D. B., Lipsey, W., The role of method in treatment effectiveness research: Evidence from meta-analysis. “Psychological Methods”, 6, 4, 413-429.


 Zachowania transgresyjne i ochronne a uczestnictwo w psychoterapii uzależnień

Sławomir Ślaski

Boyle K., Polinsky M. L., Hser Y. (2000). Resistance to drug abuse treatment: A comparison of drug users who accept or decline treatment referral assessment. Journal of Drug Issues. 30(3), 565-574.
Burdon W. M., Messina N. P., Prendergast M. L. (2004). The California treatment expansion initiative: Aftercare participation, recidivism, and predictors of outcomes. The Prison Journal. 84(1), 61-80.
Holahan C. J., Moos R. H., Holahan C. K. (2001). Drinking to cope, emotional distress and alcohol use and abuse: A ten year model. Journal of Studies on Alcohol.  62(2), 190-198.
Hurvitz N. (1987). Geneza powstania grup samopomocy psychoterapeutycznej osób o podobnych problemach. W: W. Widłak (red.). Pomoc nieprofesjonalna i grupy wzajemnej pomocy. Warszawa. SPP PTP.
Juczyński Z., Szamborska J., Jędrzejczyk A. (1992). Wyznaczniki efektywności leczenia osób uzależnionych od alkoholu. Psychiatria Polska. 26(5), 411-420.
Kaczmarczyk I. (2008). Wspólnota Anonimowych Alkoholików w Polsce. Warszawa: ENETEIA.
Kozielecki J. (2001). Psychotransgresjonizm. Warszawa: Żak.
Longato-Stadler E., Klinteberg B. & Hallman J. (2002). Personality traits and platelet monoamine oxidase activity in a Swedish male criminal population. Neuropsychobiology. 46(4), 202-208.
Mellibruda J. (1992). O programach intensywnej terapii uzależnienia. Alkoholizm i     Narkomania. 10, 29-39.
Miller W. R., Walters S. T. & Bennett M. E. (2001). How effective is alcoholism treatment? Journal of Studies on Alcohol, 62(2), 211-220.
Moos R. H., Brennan P., Moos B. S. (2004). Ten-year patterns of alcohol consumption and drinking problems older women and men. Addiction. 99(7), 829-838.
Moos R. H. (2003). Addictive disorders in context: Principles and puzzles of effective treatment and recovery. Psychology of Addictive Behaviors. 17(1), 3-12.
Pilecka B. (1991). Koncepcja własnej osobowości u osób uzależnionych od środków odurzających. Rzeszów: WSP.
Rapp R. C., Li L., Siegal H. A., DeLiberty R. N. (2003). Demographic and clinical correlates of client motivation among substance abusers. Health & Social Work. 28(2), 107-115.
Ryan R. M., Plant R. W., O’Malley S. (1995). Initial motivations for alcohol treatment: Relations with patient characteristics, treatment involvement, and dropout. Addictive Behaviors. 20(3), 279-297.
Ślaski S. (2010). Zachowania transgresyjne - próba psychologicznego pomiaru. Przegląd Psychologiczny. 53(4), 401-416.
Ślaski S. (2007). Charakterystyka psychospołeczna uczestników psychoterapii uzależnień w ośrodku pomocy społecznej. W: J. Klebaniuk (red.). Oblicza nierówności społecznych. (557-578).Warszawa: ENETEIA.
Ślaski S. (2005). Kondycja psychiczna u osób uzależnionych od alkoholu – zmiany po psychoterapii. W: Ledzińska M., Rudkowska G., Wrona L. (red.). Psychologia współczesna: oczekiwania i rzeczywistość. (397-409). Kraków: AP.
Ślaski S. (1999). Anonimowych Alkoholików model uzależnień. Terapia Uzależnienia i Współuzależnienia. 2, 16-17.


 Uzależnienie w świetle Teorii Zachowania Zasobów Stevana Hobfolla
Robert Modrzyński

1. Bakuła A., Dlaczego łamią abstynencję? Świat Problemów, 10/2003.
2. Buxakowski M., Badania katamnestyczne nad wynikami leczenia odwykowego alkoholików, Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, Warszawa 1974.
3. Cierpiałkowska L., Kubiak J., Co leczy w podstawowej terapii osób uzależnionych? Terapia Uzależnienia i Współuzależnienia, 4/2010, 5–9.
4. Fronczyk K., Badania nad rezultatami leczenia. Alkohol i Nauka, 10/2000.
5. Hobfoll S., Stres, kultura i społeczność. Psychologia i filozofia stresu, GWP, Gdańsk 2006
6. Jakubik A. , Kowaluk B., Wsparcie społeczne a utrzymywanie abstynencji u mężczyzn uzależnionych od alkoholu. Alkoholizm i Narkomania,1/1996.
7. Kapler L., Osoby uzależnione – klienci pomocy społecznej. Terapia Uzależnienia i Współuzależnienia, 4/2010, 17–20.
8. Kołodziejczyk M., Polska szkoła odwyku. Polityka, 28/2000, 3–9.
9. Kucińska M., Mellibruda J., Program Analizy Przebiegu i Efektów Terapii Alkoholików (APETA) – koncepcja i dotychczasowy przebieg badań. Alkoholizm i Narkomania, 3/1997..
10. Kucińska M., Mellibruda J., Sposób używania alkoholu po zakończeniu lub przerwaniu terapii uzależnienia przez pacjentów uczestniczących z programie badawczym APETA. Alkoholizm i Narkomania, 3/1997.
11. Kucińska M., Mellibruda J., Zmiany stanu psychicznego po terapii odwykowej u pacjentów uczestniczących w programie badawczym APETA. Alkoholizm i Narkomania 3/1997.
12. Kulisiewicz T., Alkoholizm – to także choroba. Prasowe Zakłady Graficzne „Prasa”, Warszawa 1969.
13. Kurza K., Analiza efektów terapii osób uzależnionych od alkoholu w placówkach lecznictwa odwykowego w Polsce – Sonda STU’2004 – badanie katamnestyczne., Wyd. IPZ, Warszawa 2004.
14. Kurza K., Analiza efektów terapii osób uzależnionych od alkoholu w placówkach lecznictwa odwykowego w Polsce – Sonda STU’2005 – badanie katamnestyczne, Wyd. IPZ, Warszawa 2005.
15. Mellibruda J., Sobolewska–Mellibruda Z., Integracyjna psychoterapia uzależnień. Teoria i praktyka, IPZ, Warszawa 2006.
16. Mellibruda J., Włodawiec B., Zmiany funkcjonowania społecznego po terapii odwykowej u pacjentów uczestniczących w programie badawczym APETA. Alkoholizm i Narkomania, 3/1997.
17. Niewiadomska I., Zasoby psychospołeczne czynnikiem warunkującym pozytywną adaptację człowieka. w: M. Kalinowski, I. Niewiadomska (red.) Skazani na wykluczenie!? Zasoby adaptacyjne osób zagrożonych marginalizacją społeczną, Wyd. KUL, Lublin 2010, 15–38.
18. Nikodemska S ., Demograficzny portret pacjenta cz.I. Terapia Uzależnienia i Współuzależnienia, 4/1999.
19. Nikodemska S., Demograficzny portret pacjenta cz.II. Terapia Uzależnienia i Współuzależnienia, 1/2000.
20. Nikodemska S., Efekty terapii w różnego typu placówkach odwykowych. Terapia Uzależnienia i Współuzależnienia, 1/2000.
21. Nikodemska S., Stabilizacja rodzinna pacjentów uzależnionych. Świat Problemów nr 12/2000.
22. Riahi A., Analiza funkcjonowania psychicznego u osób kończących Podstawowy Program Terapii Uzależnienia, Wyd. IPZ, Warszawa 2004.
23. Włodawiec B., Porównanie osób uzależnionych – pacjentów placówek Sieci z roku 1994–do ogółu populacji. Świat Problemów, 6/1997.
24. Woronowicz B., Alkoholizm jest chorobą, PARPA, Warszawa 1998.
25. Zwierzchowski D., Czynniki wpływające na proces zdrowienia w opinii osób uzależnionych od alkoholu. Terapia Uzależnienia i Współuzależnienia, 5/2010, 5–22.


 Wielka potrzeba ulgi, czyli emocje w życiu pacjenta uzależnionego…
Ewa Miturska

1. Basco R.M., Rush A.J.: Zaburzenia afektywne dwubiegunowe. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagielońskiego, Kraków 2005.
2. Beck A., Frejman A., Davis D.: Terapia poznawcza zaburzeń osobowości. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagielońskiego, Kraków 2005.
3. Beck A., Wright F.D., Newman C.F., Bruce S.L.: Terapia poznawcza uzależnień. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagielońskiego, Kraków 2007.
4. Davis M., McKay M. Fanning P.: Jak ujarzmić emocje –trening. Wyd. Helion, Gliwice, 2008.
5. DeFoore W.G.: Złość – opanuj ją, uzdrawiaj nią, powstrzymaj ją. Wyd. Bellona 2007.
6. Ekman P., Davidson R.J. (red): Natura emocji. Podstawowe zagadnienia. GWP, Gdańsk 1998.
7. Elliot R., Watson J.C., Goldman R., Grennberg L.S.: Psychoterapia skoncentrowana na emocjach. IPZ, Warszawa 2009.
8. Golińska L.: Emocje: przyjaciel czy wróg. IPZ, Warszawa 2002.
9. Harmin M.: Lepsze od tabletek. IPZ, Warszawa 1994.
10. Johnson D.W.: Podaj dłoń. IPZ, Warszawa 1992.
11. Kaduson H., Schaeffer C.: Zabawa w psychoterapii. GWP, Gdańsk 2001.
12. Lazarus A.: Wyobraźnia w psychoterapii. GWP, Gdańsk 2000.
13. Lewis M., Haviland-Jones J.: Psychologia emocji. GWP, Gdańsk 2005.
14. Monti P.M., Abrams D.B., Kadden R., Cooney N.L.: Psychologiczna terapia uzależnienia od alkoholu. Przewodnik do treningu zachowań konstruktywnych. IPZ, Warszawa 1994.
15. Oster G.D., Gould P.: Rysunek w psychoterapii. GWP, Gdańsk 2001.
16. Potter-Efron R., Potter-Efron P.: Złość, alkoholizm i inne uzależnienia. Teoria i praktyka uzależnienia. IPZiT, Warszawa 1994.
17. Vopel K.W.: Kreatywne rozwiązywanie konfliktów. Wyd. Jedność, Kielce 2006.


 Wpływ otoczenia, konflikty, emocje...
Jan Chodkiewicz, Agata Biedrzycka

1. Allsop S, Saunders B (1997). Nawroty i problemy związane z nadużywaniem alkoholu W: Gossop M (red.) Nawroty w uzależnieniach. Warszawa: PARPA, 15-39.
2. Annis H.M., Graham J.M. (1988). Situational Confidence Questionnaire (SCQ 39): User's Guide. Toronto: Addiction Research Foundation.
3. Annis H.M., Graham M.J. (1995). Profile Types on Inventory of Drinking Situations: Implications for Relapse Prevention Counseling. Psychology of Addictive Behavior, 9, (3), 176 – 182.
4. Chodkiewicz J. (2006). Zapobieganie nawrotom w chorobie alkoholowej-przegląd piśmiennictwa. Psychiatria 3/3, 105-112.
5. Chodkiewicz J. (2010). Terapia osób uzależnionych od alkoholu: lęk i depresja a zasoby osobiste. Alkoholizm i Narkomania, 3, 201–216.
6. Chodkiewicz J. Światkowska M. (2007). Poczucie osamotnienia a wsparcie społeczne i zadowolenie z życia u mężczyzn uzależnionych od alkoholu. Acta Universitatis Lodziensis Folia Psychologia,11, 81-95.
7. Chodkiewicz J., Ziółkowski M., Czarnecki D, Markowska A., Augustyńska B, Opozda K. (2009). Zastosowanie Inwentarza Sytuacji Związanych z Piciem (IDS) oraz Kwestionariusza Radzenia Sobie w Sytuacjach Ryzykownych (SCQ) w badaniach osób uzależnionych od alkoholu. Doniesienie wstępne. Alkoholizm i Narkomania, 22,3 271-285.
8. Cierpiałkowska L, Ziarko M. (2010). Psychologia uzależnień: alkoholizm. Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne.
9. Lindenmeyer J. (2005). Alkoholabhängigkeit. Göttingen: Hogrefe.
10. Jakubik, A., Kraszewska, E. (2002). Zespół alienacyjny u mężczyzn uzależnionych od alkoholu. Alkoholizm i Narkomania, 1, 95-106.
11. Lindenmeyer J. (2007). Ile możesz wypić. Gdańsk: GWP.
12. Marlatt GA, Gordon JR (1985) Relapse Prevention: Maintenance Strategies in the Treatment of Addictive Behavior. New York: Guilford  Press.
13. Mellibruda J., Sobolewska-Mellibruda Z. (2006). Integracyjna psychoterapia uzależnień. Teoria i praktyka. Warszawa: IPZ.
14. Parks G.A., Anderson B.K., Marlatt G.A. (2004). Relapse Prevention Therapy. W:  N. Heather, T. Stockwell (red.) Treatment and Prevention Alcohol Problems (s.87-105). Chichester: John Wiley&Sons.
15. Witkiewitz K., Marlatt G.A. (2004). Relapse prevention for alcohol and drug problems: that was Zen, this is Tao. American Psychologist, 59,4, 224-235.
16. Witkiewitz K., Marlatt G.A. (2007). Modeling the Complexity of Post-Treatment Drinking: It’s a Rocky Road to Relapse. Clinical Psychology Review, 27,6, 724–738.
17. Włodawiec B., Ewaluacja Programu Rozwoju Osobistego, IP PAN, Warszawa 1998. http://www.psychoterapia.net.pl/pro.php.
18. Włodawiec B., Efektywność terapii odwykowej w Oddziale Terapii Uzależnień IChiP "Monar" w latach 2003-2005. Warszawa 2006. http://cpb.waw.pl/efektywnosc_terapii_otu_monar_2003_2005.pdf
19. Ziółkowski M. (1994) Polska adaptacja Inwentarza Ryzykownych Sytuacji Picia (IDS) oraz Kwestionariusza Radzenia Sobie w Sytuacjach Ryzykownych (SCQ). Materiał niepublikowany.


Hazard – wiedeńskie doświadczenia
Małgorzata Zanki

1. Blaszczynski, A., McConaghy, N. & Frankova, A. (1991). A comparison of relapsed and non-relapsed abstinent pathological gamblers following behavioural treatment. British Journal of Addiction, 86(11), 1485-9.
2. Blaszczynski, A. & Nover, L. (2002). A pathways model of problem and pathological gambling. Addiction, 97(5), 487-99.
3. Bondolfi, G, Osiek C, Ferrero, F (2000): Prevalence estimates of pathological gambling in Switzerland. Acta Psychiatrica Scandinavica, 101(6), 473–475.
4. Bondolfi, G., Jermann, F., Ferrero, F., Zullino, D. & Osiek, CH. (2008). Prevalence of pathological gambling in Switzerland after the opening of casinos and the introduction of new preventive legislation. Acta Psychiatrica Scandinavica, 117, 236–239.
5. Bühringer, G., Kraus, L., Sonntag, D., Pfeiffer-Gerschel, T. & Steiner, S. (2007). Pathologisches Glücksspiel in Deutschland: Spiel- und Bevölkerungsrisiken. Sucht, 53(5), 296-308.
6. Buth, S. & Stöver, H. (2008). Glücksspielteilnahme und Glücksspielprobleme in Deutschland: Ergebnisse einer bundesweiten Repräsentativerhebung. Suchttherapie, 9, 3–11.
7. Crisp, A.H., Gelder, M.G., Rix, S., Meltzer, H.I. & Rowlands, O.J. (2000). Stigmatisation of people with mental illnesses. The British Journal of Psychiatry, 177, 4-7.
8. Desai, R. & Potenza, M. (2008). Gender differences in the associations between past-year gambling problems and psychiatric disorders. Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology, 43, 173-183.
9. Dickerson, M. & O’Connor, J. (2006). Gambling as an addictive behaviour: Impaired Control, Harm Minimisation, Treatment and Prevention. Cambridge University Press, New York.
10. Echuburua, E. & Fernandez-Montalvo, J. (2005). Psychological Treatment of Slot-Machine Pathological Gambling: New Perspectives. Journal of Gambling Studies, 21 (1), 21-26.
11. Gonzalez-Ibanez A., Rosel, P., Moreno, I. (2005). Evaluation and Treatment of Pathological Gambling. Journal of GamblingStudies, 21 (1), 35-42.
12. Grant, J.E., Potenza, M.N., Hollander, E., Cunningham-Williams, Nurminen T., Smits, G. & Kallio, A. (2006) Multicenter Investigation of the Opioid Antagonist Nalmefene in the Treatment of Pathological Gambling. The American Journal of Psychiatry, 163, 303-312.
13. Grant, J.E., Kim, S.W. & Hartman, B. K. (2008). A Double-Blind, Placebo-Controlled Study of the Opiate Antagonist Naltrexone in the Treatment of Pathological Gambling Urges. Journal of Clinicol Psychiatry,  69(5), 783-89.
14. Ladouceur, R. (2005). Controlled gambling for pathological gamblers. Journal of Gambling Studies, 1(1), 49-59.
15. Lesieur, H.R. & Blume, S.B. (1996). Wenn die Glücksgöttin verliert: Frauen und „zwanghaftes Glücksspiel“. Sucht, 42, 410-419.
16. Miller, W.R. & Rollnick, S. (2009). Motivierende Gesprächsführung. 3. Auflage, Lambertus Verlag, Freiburg im Breisgau.
17. Pallesen, S., Mitsem, M., Kvale, G., Johnsen, B.H. & Molde, H. (2005). Outcome of psychological treatments of pathological gambling: a review and meta-analysis. Addiction, 100(10), 1412-22.
18. Pallesen, S., Molde, H., Arnestad, H.M., Laberg, J.C., Skutle, A., Stoylen, I.J., Kvale, G. & Holsten, F. (2007). Outcome of pharmacological treatments of pathological gambling: a review and meta-analysis. The Journal of Clinical Psychopharmacology , 27(4), 357-64.
19. Petry, N.M. (2005). Pathological gambling: Etiology, Comorbidity, and Treatment. American Psychological Association, Washington, DC.
20. Petry, N.M., Stinson, F.S. & Grant, B.F. (2005). Comorbidity of DSM-IV pathological gambling and other psychiatric disorders: result from the National Epidemiologic Survey on Alcohol and Related Conditions. The Journal of Clinical Psychiatry, 66(5), 564-74.  
21. Petry, N.M., Litt, M.D., Kadden, R. & Ledgerwood, D.M. (2007). Do coping skills mediate the relationship between cognitive-behavioral therapy and reductions in gambling in pathological gamblers? Addiction,  102, 1280-1291.
22. Potenza, M.N., Steinberg, M.A., McLaughlin, S., Wu, R., Rounsaville, B. & O’Malley, S.S. (2001). Gender-Related Differences in Characteristics of Problem Gamblers Using a Gambling Helpline. The American Journal of Psychiatry, 158 (9), 1500-05.
23. Potenza, M.N., Steinberg, M.A., McLaughlin, S., Wu, R, Rounsaville, B., Krishnan-Sarah, S., George, T.P. & O’Malley, S.S. (2004). Characteristics of tobacco-smoking problem gamblers using a gambling helpline. American Journal of Addictions, 13, 471-493.
24. Potenza, M.N., Steinberg, M.A. & Wu, R. (2005). Characteristics of Gambling Helpline Callers with Self-Reported Gambling and Alcohol Use Problems. Journal of Gambling Studies, 21 (3), 233-254.
25. Pulford, J., Bellinger, M., Abbott, A., Clarke, D., Hodgins, D. & Williams J. (2009). Barriers to Help-seeking for a Gambling Problem: The Experience of Gamblers Who Have Sought Specialist Assistance and the Perceptions of Those Who Have Not. Journal of Gambling Studies, 25, 33-48.
26. Volberg, R.A., Abbott, M.W., Ronnberg, S. & Munck, I.M. (2001). Prevalence and risks of pathological gambling in Sweden. Acta Psychiatrica Scandinavica, 104, 250–256.
27. Zanki, M. & Fischer, G. (2009). Pathologisches Glücksspielverhalten: Diagnose – Kormobidität – Behandlung. In: Batthyány, D. & Pritz, A. (Hrsg.) Rausch ohne Drogen. Substanzungebundene Süchte. Springer Verlag, Wien New York.


Znaczenie farmakoterapii w leczeniu uzależnienia od alkoholu

Andrzej Jakubczyk

1.  Mann K, Hermann D, Individualised treatment in alcohol-dependent patients. Eur Arch Psychiatry Clin Neurosci. 2010; 260 Suppl 2:S116-20.
2.  Barth KS, Malcolm RJ, Disulfiram: an old therapeutic with new applications. CNS Neurol Disord Drug Targets. 9(1):5-12.
3. Johnson BA, Update on neuropharmacological treatments for alcoholism: scientific basis and clinical findings. Biochem Pharmacol. 2008; 75(1):34-56.
4. Diehl A, Ulmer L, Mutschler J, Herre H, Krumm B, Croissant B, Mann KKiefer F, Why is disulfiram superior to acamprosate in the routine clinical setting? A retrospective long-term study in 353 alcohol-dependent patients. Alcohol Alcohol. 45(3):271-7.
5.  de Sousa A, An open randomized study comparing disulfiram and acamprosate in the treatment of alcohol dependence. Alcohol Alcohol. 2005; 40(6):545-8.
6.  de Wit H, Impulsivity as a determinant and consequence of drug use: a review of underlying processes. Addict Biol. 2009; 14(1):22-31.
7.  Garbutt JC, The state of pharmacotherapy for the treatment of alcohol dependence. J Subst Abuse Treat. 2009; 36(1):S15-23; quiz S24-5.
8.  Swift R, Emerging approaches to managing alcohol dependence. Am J Health Syst Pharm. 2007; 64(5 Suppl 3):S12-22.
9.  Hall RC, Platt DE, Suicide risk assessment: a review of risk factors for suicide in 100 patients who made severe suicide attempts. Evaluation of suicide risk in a time of managed care. Psychosomatics. 1999; 40(1):18-27.
10. Ager CR, Ferrer HP, Fillmore KM, Golding JM, Leino EV, Motoyoshi M, Aggregate-level predictors of the prevalence of selected drinking patterns in multiple studies: a research synthesis from the Collaborative Alcohol-Related Longitudinal Project. Subst Use Misuse. 1996; 31(11-12):1503-23.
11.  Roberts AJ, McDonald JS, Heyser CJ, Kieffer BL, Matthes HW, Koob GF, Gold LH, mu-Opioid receptor knockout mice do not self-administer alcohol. J Pharmacol Exp Ther. 2000; 293(3):1002-8.
12.  Garbutt JC, Efficacy and tolerability of naltrexone in the management of alcohol dependence. Curr Pharm Des. 16(19):2091-7.
13.  Herz LR, Volicer L, D'Angelo N, Gadish D, Additional psychiatric illness by Diagnostic Interview Schedule in male alcoholics. Compr Psychiatry. 1990; 31(1):72-9.
14. Stack K, Cortina J, Samples C, Zapata M, Arcand LF, Race, age, and back pain as factors in completion of residential substance abuse treatment by veterans. Psychiatr Serv. 2000; 51(9):1157-61.
15. Rosner S, Leucht S, Lehert P, Soyka M, Acamprosate supports abstinence, naltrexone prevents excessive drinking: evidence from a meta-analysis with unreported outcomes. J Psychopharmacol. 2008; 22(1):11-23.
16. Srisurapanont M, Jarusuraisin N, Opioid antagonists for alcohol dependence. Cochrane Database Syst Rev. 2005; (1):CD001867.
17. Litman GK, Alcoholism survival: the prevention of relapse, in Treating Addictive Behaviors, W.R. Miller and N. Heather, Editors. 1986, Plenum: New York. p. 391-405.
18.  Bouza C, Angeles M, Munoz A, Amate JM, Efficacy and safety of naltrexone and acamprosate in the treatment of alcohol dependence: a systematic review. Addiction. 2004; 99(7):811-28.
19. Soyka M, Rosner S, Opioid antagonists for pharmacological treatment of alcohol dependence - a critical review. Curr Drug Abuse Rev. 2008; 1(3):280-91.
20. Gastfriend DR, Garbutt JC, Pettinati HM, Forman RF, Reduction in heavy drinking as a treatment outcome in alcohol dependence. J Subst Abuse Treat. 2007; 33(1):71-80.
21. Mann JJ, Psychobiologic predictors of suicide. J Clin Psychiatry. 1987; 48 Suppl:39-43.
22. Mann K, Kiefer F, Smolka M, Gann H, Wellek S, Heinz A, Searching for responders to acamprosate and naltrexone in alcoholism treatment: rationale and design of the PREDICT study. Alcohol Clin Exp Res. 2009; 33(4):674-83.
23. Rubio G, Jimenez-Arriero MA, Ponce G, Palomo T, Naltrexone versus acamprosate: one year follow-up of alcohol dependence treatment. Alcohol Alcohol. 2001; 36(5):419-25.
24. Kiehl KA, Smith AM, Hare RD, Liddle PF, An event-related potential investigation of response inhibition in schizophrenia and psychopathy. Biol Psychiatry. 2000; 48(3):210-21.
25. Feeney GF, Connor JP, Young RM, Tucker J, McPherson A, Combined acamprosate and naltrexone, with cognitive behavioural therapy is superior to either medication alone for alcohol abstinence: a single centres' experience with pharmacotherapy. Alcohol Alcohol. 2006; 41(3):321-7.
26. Anton RE, Randall CL, Measurement and choice of drinking outcome variables in the COMBINE Study. J Stud Alcohol Suppl. 2005; (15):104-9; discussion 92-3.
27. Anton RF, O'Malley SS, Ciraulo DA, Cisler RA, Couper D, Donovan DM, Gastfriend DR, Hosking JD, Johnson BA, LoCastro JS, Longabaugh R, Mason BJ, Mattson ME, Miller WR, Pettinati HM, Randall CL, Swift R, Weiss RD, Williams LD, Zweben A, Combined pharmacotherapies and behavioral interventions for alcohol dependence: the COMBINE study: a randomized controlled trial. JAMA. 2006; 295(17):2003-17.
28. Arbaizar B, Diersen-Sotos T, Gomez-Acebo I, Llorca J, Topiramate in the treatment of alcohol dependence: a meta-analysis. Actas Esp Psiquiatr. 38(1):8-12.
29. Ray LA, Heydari A, Zorick T, Quetiapine for the treatment of alcoholism: scientific rationale and review of the literature. Drug Alcohol Rev. 29(5):568-75.
30. Monnelly EP, Ciraulo DA, Knapp C, LoCastro J, Sepulveda I, Quetiapine for treatment of alcohol dependence. J Clin Psychopharmacol. 2004; 24(5):532-5.
31. Martin LE, Potts GF, Reward sensitivity in impulsivity. Neuroreport. 2004; 15(9):1519-22.
32. Kostowski W, Neurofizjologiczne mechanizmy uzależnień: znaczenie zachowań impulsywnych. Farmakoterapia w psychiatrii i neurologii. 2005; 2(93-102).
33. Kovacs M, Beck AT, Weissman A, Hopelessness: an indicator of suicidal risk. Suicide. 1975; 5(2):98-103.
34. Krampe H, Stawicki S, Wagner T, Bartels C, Aust C, Ruther E, Poser W, Ehrenreich H, Follow-up of 180 alcoholic patients for up to 7 years after outpatient treatment: impact of alcohol deterrents on outcome. Alcohol Clin Exp Res. 2006; 30(1):86-95.
35. Johnson BA, Roache JD, Javors MA, DiClemente CC, Cloninger CR, Prihoda TJ, Bordnick PS, Ait-Daoud N, Hensler J, Ondansetron for reduction of drinking among biologically predisposed alcoholic patients: A randomized controlled trial. JAMA. 2000; 284(8):963-71.
36. Babor TF, Hofmann M, DelBoca FK, Hesselbrock V, Meyer RE, Dolinsky ZS, Rounsaville B, Types of alcoholics, I. Evidence for an empirically derived typology based on indicators of vulnerability and severity. Arch Gen Psychiatry. 1992; 49(8):599-608.
37. Kranzler HR, Pierucci-Lagha A, Feinn R, Hernandez-Avila C, Effects of ondansetron in early- versus late-onset alcoholics: a prospective, open-label study. Alcohol Clin Exp Res. 2003; 27(7):1150-5.
38. Pettinati HM, Volpicelli JR, Kranzler HR, Luck G, Rukstalis MR, Cnaan A, Sertraline treatment for alcohol dependence: interactive effects of medication and alcoholic subtype. Alcohol Clin Exp Res. 2000; 24(7):1041-9.
39. Kranzler HR, Burleson JA, Brown J, Babor TF, Fluoxetine treatment seems to reduce the beneficial effects of cognitive-behavioral therapy in type B alcoholics. Alcohol Clin Exp Res. 1996; 20(9):1534-41.
40. Biblarz A, Brown RM, Biblarz DN, Pilgrim M, Baldree BF, Media influence on attitudes toward suicide. Suicide Life Threat Behav. 1991; 21(4):374-84.
41. Bisaga A, Evans SM, Acute effects of memantine in combination with alcohol in moderate drinkers. Psychopharmacology (Berl). 2004; 172(1):16-24.
42. Evenden J, Impulsivity: a discussion of clinical and experimental findings. J Psychopharmacol. 1999; 13(2):180-92.
43. Adinoff B, Junghanns K, Kiefer F, Krishnan-Sarin S, Suppression of the HPA axis stress-response: implications for relapse. Alcohol Clin Exp Res. 2005; 29(7):1351-5.
44. Addolorato G, Caputo F, Capristo E, Domenicali M, Bernardi M, Janiri L, Agabio R, Colombo G, Gessa GL, Gasbarrini G, Baclofen efficacy in reducing alcohol craving and intake: a preliminary double-blind randomized controlled study. Alcohol Alcohol. 2002; 37(5):504-8.
45. Nunes EV, Levin FR, Treatment of depression in patients with alcohol or other drug dependence: a meta-analysis. Jama. 2004; 291(15):1887-96.
46. Torrens M, Fonseca F, Mateu G, Farre M, Efficacy of antidepressants in substance use disorders with and without comorbid depression. A systematic review and meta-analysis. Drug Alcohol Depend. 2005; 78(1):1-22.
47. Winokur A, Gary KA, Rodner S, Rae-Red C, Fernando AT, Szuba MP, Depression, sleep physiology, and antidepressant drugs. Depress Anxiety. 2001; 14(1):19-28.
48. Malec E, Malec T, Gagne MA, Dongier M, Buspirone in the treatment of alcohol dependence: a placebo-controlled trial. Alcohol Clin Exp Res. 1996; 20(2):307-12.
49. Brower KJ, Insomnia, alcoholism and relapse. Sleep Med Rev. 2003; 7(6):523-39.
50. Brower KJ, Alcohol's effects on sleep in alcoholics. Alcohol Res Health. 2001; 25(2):110-25.
51. Le Bon O, Murphy JR, Staner L, Hoffmann G, Kormoss N, Kentos M, Dupont P, Lion K, Pelc I, Verbanck P, Double-blind, placebo-controlled study of the efficacy of trazodone in alcohol post-withdrawal syndrome: polysomnographic and clinical evaluations. J Clin Psychopharmacol. 2003; 23(4):377-83.
52. Karam-Hage M, Brower KJ, Open pilot study of gabapentin versus trazodone to treat insomnia in alcoholic outpatients. Psychiatry Clin Neurosci. 2003; 57(5):542-4.
53. Croissant B, Klein O, Gehrlein L, Kniest A, Hermann D, Diehl A, Mann K, Quetiapine in relapse prevention in alcoholics suffering from craving and affective symptoms: a case series. Eur Psychiatry. 2006; 21(8):570-3.
54. Hornyak M, Haas P, Veit J, Gann H, Riemann D, Magnesium treatment of primary alcohol-dependent patients during subacute withdrawal: an open pilot study with polysomnography. Alcohol Clin Exp Res. 2004; 28(11):1702-9.
55. Saitou K, Kaneko Y, Sugimoto Y, Chen Z, Kamei C, Slow wave sleep-inducing effects of first generation H1-antagonists. Biol Pharm Bull. 1999; 22(10):1079-82.


Czynniki leczące w psychoterapii uzależnienia od alkoholu
Robert Modrzyński

1. Berking M., Margraf M. (2011). Deficits in Emotion-Regulation Skills Predict Alcohol Use During and After Cognitive – Behavioral Therapy for Alcohol Dependence. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 79(3), 307-318.
2. Blankers M., Koeter M.W. (2011). Internet Therapy Versus Internet Self-Help Versus No Treatment for Problematic Alcohol Use: A Randomized Controlled Trial. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 79(3), 330-341.
3. Burlew A.K., Mongomery L. (2011). Motivational Enhancement Therapy for African American Substance Users: A Randomized Clinical Trial. Cultural Diversity and Etnic Minority Psychology, 17(4), 357-365. 
4. Blum L., Nielsen N. (1998). Alcoholism and Alcohol Abuse among Women: Report of the Council on Scientific Affairs. Journal of Women’s Health, 1(7).
5. Brady K.T., Sonne S.S. (1999). The role of stress in alcohol use, alcoholism treatment, and relapse. Alcohol Research and Health, 23(4).
6. Briones E., Robbins M.S. (2008). Brief Strategic Family Therapy. Family Intervention in Substance Abuse: Current Best Practices.
7. Burtscheidt W., Wolwer W. (2001). Out-patient behaviour therapy in alcoholism: relapse rates after 6 months. Acta Psychiatrica Scandinavica, 103, 24-29.
8. Copello A. Godfrey C. (2007). UK Alcohol Treatment Trial: client–treatment matching effects. Addiction, 103, 228–238.
9. Copello A., IbangaA. (2010). The 5-Step Method: Future directions. Drugs: education, prevention and policy, 17(S1), 203–210.
10. Epler A.J., Sher K.J. (2009). College Student Receptiveness to Various Alcohol Treatment Options. Journal of American College Health, 58(1).
11. Fals-Stewart w., Gorman C. (2005). Behavioral Couples Therapy for Alcoholism and Drug Abuse: Rationale, Methods, Findings, and Future Directions. Addiction, Assessment, and Treatment with Adolescents, Adults, and Families.
12. Finney J.W. (2000). Limitations in using existing alcohol treatment trials to develop practice guidelines. Addiction, 95(10), 1491-1500.
13. Feldstein S.W., Forcehimes A.A. (2007). Motivational Interviewing with Underage College Drinkers: A Preliminary Look at the Role of Empathy and Alliance. The American Journal of Drug and Alcohol Abuse, 33, 737-746.
14. Folgheraiter F., Pasini P. (2009). Self-help Groups and Social Capital: New Directions in Welfare Policies? Social Work Education, 28(3), 253-267.
15. Fronczyk K. (2000). Badania nad rezultatami leczenia. Alkohol i Nauka, 10.
16. Hobfoll S. (2006). Stres, kultura i społeczność. Psychologia i filozofia stresu. Gdańsk: GWP.
17. Hodge D. (2011). Alcohol Treatment and Cognitive-Behavioral Therapy: Enhancing Effectiveness by Incorporating Spirituality and Religion. Social Work, 56(1).
18. Huebner  R.B., Wolfgang L. (2011). Advances in Alcoholism Treatment. Alcohol Research & Health, 33(4).
19. Humphreys K., Weingardt K.R., Horst D. (2005). Prevalence and predictors of research participant eligibility criteria in alcohol treatment outcomes studies 1970-98. Society for the Study of Addiction, 100, 1249-1257.
20. Hunter-Reel D., McCrady B. (2009). Emphasizing interpersonal factors: an extension of the Witkiewitz and Marlatt relapse model. Addiction, 104, 1281–1290.
21. Kucińska M., Mellibruda J. (1997). Program Analizy Przebiegu i Efektów Terapii Alkoholików (APETA) – koncepcja i dotychczasowy przebieg badań. Alkoholizm i Narkomania, 3.
22. Kucińska M., Mellibruda J. (1997). Sposób używania alkoholu po zakończeniu lub przerwaniu terapii uzależnienia przez pacjentów uczestniczących z programie badawczym APETA. Alkoholizm i Narkomania, 3.
23. Kurza K. (2000). Dostosowanie sposobu leczenia do pacjenta. Alkohol i Nauka. 10.
24. Kurza K. (2004). Analiza efektów terapii osób uzależnionych od alkoholu w placówkach lecznictwa odwykowego w Polsce – Sonda STU’2004 – badanie katamnestyczne. Warszawa: Wyd. IPZ.
25. Kurza K. (2005). Analiza efektów terapii osób uzależnionych od alkoholu w placówkach lecznictwa odwykowego w Polsce – Sonda STU’2005 – badanie katamnestyczne. Warszawa: Wyd. IPZ.
26. Maisto S., Connors G., Zywiak W. (2000). Alcohol Treatment, Changes in Coping Skills, Self-Efficacy, and Levels of Alcohol Use and Related Problems 1 Year Following Treatment Initiation. Psychology of Addictive Behaviors, 14(3), 257-266.
27. Mark L., Willenbring, M.D. (2010). The Past and Future of Research on Treatment of Alcohol Dependence. Alcohol Research & Health, 33(1).
28. Marlatt A. (1996). Taxonomy of high-risk situations for alcohol relapse: evolution and development of a cognitive-behavioral model. Addiction, 91, 37-49.
29. McKay J.R., Hiller-Sturmhöfel S. (2011). Treating Alcoholism As a Chronic Disease. Alcohol Research & Health, 33(4).
30. Miller W.R. (2009). Wzmacnianie motywacji do zmiany w terapii nadużywania substancji. Warszawa: PARPAMEDIA.
31. Miller W.R., Rollnick S. (2010). Wywiad motywujący. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
32. Miller S.D., Berg I.K. (2000). Terapia krótkoterminowa skoncentrowana na rozwiązaniu. Łódź: Galaktyka.
33. Nikodemska S. (2000). Efekty terapii w różnego typu placówkach odwykowych. Terapia Uzależnienia i Współuzależnienia, 1.
34. O'Farrell T.J., Hooley J. (1998). Expressed Emotion and Relapse in Alcoholic Patients. Journal of Consulling and Cliniral Psychology, 66(5), 744-52.
35. Pettinati H.M., Meyers K. (1999). Inpatient Alcohol Treatment in a Private Healthcare. The American Journal on Addictions, 8, 220-233.
36. Postel M.G., Hein A. (2010). Evaluation of an E-Therapy Program for Problem Drinkers: A Pilot Study. Substance Use & Misuse, 45, 2059–2075.
37. Rahill G., Lopez E.P. (2009). What is Relapse? A Contemporary Exploration of Treatment of Alcoholism. Journal of Social Work Practice in the Addictions, 9,245–262.
38. Riahi A. (2004). Analiza funkcjonowania psychicznego u osób kończących Podstawowy Program Terapii Uzależnienia. Warszawa: Wyd. IPZ.
39. Rowe C.L., Liddle H.A. (2008). Multidimensional Family Therapy for Adolescent Alcohol Abusers. Family Intervention in Substance Abuse: Current Best Practices.
40. Schwarz R., Strauss W. (2002). Out-patient behaviour therapy in alcoholism: treatment outcome after 2 years. Acta Psychiatrica Scandinavica, 106, 227-232.
41. Shazer S., Isebaert L. (2003). The Bruges Model: A Solution-Focused Approach to Problem Drinking. Journal of Family Psychotherapy, 14(4).
42. Schumm J.A., O’Farrell T.J. (2009). Partner Violence Before and After Couples-Based Alcoholism Treatment for Female Alcoholic Patients. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 77(6), 1136-1146.
43. Steinglass P. (2008). Family Systems and Motivational Interviewing: A Systemic-Motivational Model for Treatment of Alcohol and Other Drug Problems. Family Intervention in Substance Abuse: Current Best Practices.
44. Valliant G.E. (2005). Alcoholics Anonymous: cult or cure? Australian and New Zealand Journal of Psychiatry, 39, 431-436.
45. Valliant G.E. (1988). What Can Long-term Follow-up Teach us About Relapse and Prevention of Relapse in Addiction? British Joumai of Addiction, 83, 1147-1157.
46. Walitzer S., Dermen K.H. (2004). Alcohol-Focused Spouse Involvement and Behavioral Couples Therapy: Evaluation of Enhancements to Drinking Reduction Treatment for Male Problem Drinkers Kimberly. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 72(6), 944-955.
47. Witkiewitz K.,  Marlatt G.A. (2011). Behavioral Therapy Across the Spectrum. Alcohol Research & Health, 33(4). 
48. Zweben A. (2001). Integrating Pharmacotherapy and Psychosocial Interventions in the Treatment of Individuals with Alcohol Problems. Journal of Social Work Practice in the Addiction, 1(3), 65-80.


 Używanie substancji psychoaktywnych - badania w oparciu o psychobiologiczny model osobowości Roberta Cloningera
Jan Chodkiewicz
1. Arnau, M., Mondon, S., Santacreu J. (2008). Using the Temperament and Character Inventory (TCI) to Predict Outcome after Inpatient Detoxification during 100 Days of Outpatient Treatment. Alcohol and Alcoholism, 43,5, 583-588.
2. Chakroun, N., Doron, J., Swendsen, J. (2004).  Substance use, affective problems and personality traits: Test of two association models. Encephale,30, 6, 564-569.
3. Chodkiewicz, J. (2007). Zażywanie narkotyków przez młodzież. Znaczenie czynników temperamentalnych i charakterologicznych. Wychowanie na co dzień. 10-11, 17-21.
4. Chodkiewicz, J. (2010). Nadużywanie alkoholu przez młodych mężczyzn i młode kobiety – znaczenie czynników temperamentalnych i charakterologicznych. Czasopismo Psychologiczne, 16,2, 181–188.
5. Chodkiewicz, J (w druku) Odbić się od dna? Rola jakości życia w przebiegu i efektach terapii osób uzależnionych od alkoholu. Łódź: UŁ.
6. Chodkiewicz, J.,  Ziółkowski, M., Czarnecki, D. (2009) Związki sytuacji ryzykownych z temperamentemi charakterem w ujęciu Cloningera. Praca niepublikowana
7. Cierpiałkowska, L. Ziarko, M (2010). Psychologia uzależnień: alkoholizm. Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne.
8. Cloninger, R. (1997). A psychobiological model of personality and psychopathology. Journal of Psychosomatic Medicine, 37,2, 91-102.
9. Cloninger, R., Sigvardsson, S., Bohman, M. (2000), Typ I i II alkoholizmu-uaktualnienie badań. W: Typologia alkoholizmu, PARPA, Warszawa, s.50-65.
10. Coton, X, Pinto, E., Reggers, J, Hansenne M, Parent, M., Ansseau M. (2007). Impact of personality on the alcohol withdrawal syndrome intensity: A preliminary study with the Cloninger's model. Encephale, 33, 3, 264-269.
11. Dom, G., Hulsijn, W., Sabbe, B. (2006). Differences in impulsivity and sensation seeking between early- and late-onset alcoholics. Addictive Behaviors, 31,2, 298-308.
12. Galen, L.W., Henderson, M.J., Whitman, R.D. (1997). The utility of novelty seeking, harm avoidance, and expectancy in the prediction of drinking. Addictive Behavior, 22,93-106.
13. Hauser, J., Rybakowski, F., Samochowiec, J., Czerski P. (2003). Wyniki badań genetycznych. W: Hornowska  E. Temperamentalne uwarunkowania zachowania, Bogucki Wydawnictwo Naukowe, Poznań, s. 136-150.
14. Hornowska,  E. (2003), Temperamentalne uwarunkowania zachowania. Bogucki Wydawnictwo Naukowe, Poznań.
15. Hornowska, E. (2006).  Uzależnienia a temperament. Wokół temperamentalnego czynnika ryzyka uzależnień. W: Cierpiałkowska L. (red.) Oblicza współczesnych uzależnień. Wydawnictwo UAM, Poznań, s.43-73.
16. Kravitz, H.M., Fawcett, J., McGuire, M., Kravitz, G.S., Whitney, M. (1999). Treatment Attrition Among Alcohol-Dependent Men: Is It Related to Novelty Seeking Personality Traits? Journal of Clinical Psychopharmacology, 19,1,51-56.
17. Kronström, K., Salminen, J.K., Hietala, J., Kajander, J., Vahlberg, T., Markkula, J., Rasi-Hakala, H., Karlsson, H. (2011). Personality traits and recovery from major depressive disorder.  Nordic Journal of Psychiatry,  65, 1,  52-57.
18. Le Bon, O., Basiaux, P., Streel, E., Tecco, J., Hanak, C., Hansenne, M., Ansseau, M., Pelc, I., Verbanck, P., Dupont, S. (2004). Personality profile and drug of choice; A multivariate analysis using Cloninger's TCI on heroin addicts, alcoholics, and a random population group. Drug and Alcohol Dependence  73, 2, 175-182.
19. Lukasiewicz, M., Falissard, B., Michel, L., Neveu X., Reynaud, M., Gasquet I. (2010). Prevalence and factors associated with alcohol and drug-related disorders in prison: A French national study.  Substance Abuse: Treatment, Prevention, and Policy, 1,2-20.
20. Meszaros, K., Lenzinger, E., Hornik, K., Fureder, T., Willinger, U., Fischer, G., Schonbeck, G., Aschauer, H. (1999). The tridimensional personality questionnaire as a predictor of relapse in detoxified alcohol dependents. Alcoholism, Clinical and Experimental Research 23,3, 483-486.
21. Perez, P.P., Mota, R.G. (2008). Personality differences between subjects with substance addiction and subjects from the general population. Study with TCI-R of clinical cases with matched controls. Adicciones, 20,3,251-261.
22. Samochowiec A., Horodnicki J., Samochowiec J. (2011). Wpływ cech osobowości i polimorfizmów genów DRD4 i 5HTT rodziców na predyspozycje ich synów do uzależnienia się od alkoholu. Psychiatria Polska, 3, 337-347.
23. Sellman, J.D., Mulder, R.T., Sullivan, P.F.,  Joyce, P.R. (1997).  Low persistence predicts relapse in alcohol dependence following treatment. Journal of Studies on Alcohol,   58, 3, 257-263.
24. Strelau, J. (2006). Temperament jako regulator zachowania z perspektywy półwiecza badań. Gdańsk: GWP.
25. Syrek, Sz., Pełka-Wysiecka, J., Kucharska-Mazur, J., Sznabowicz, M., Samochowiec, J. (2007). Różnice w wymiarach osobowości oceniane inwentarzem TCI: Anonimowych Alkoholików, pacjentów hospitalizowanych z rozpoznanym ZZA i grupą kontrolną. Wiadomości Psychiatryczne,10, s.1-16.
26. Willinger, U., Lenzinger, E., Hornik, K., Fischer, G., Schönbeck, G., Aschauer, H.N., Meszaros,  K. (2002). Anxiety as predictor of relapse in detoxified alcohol-dependent patients. Alcohol and Alcoholism, 37, 6, 609-612.


 Nie czy ale jak pomagać w placówkach odwykowych osobom uzależnionym od tytoniu
Barbara Bętkowska-Korpała

1. Backer de G., Ambrosioni E., Borch-Johnsen K. i wsp.: European Society of Cardiology Committee for Practice Guidelines. European guidelines on cardiovascular disease prevention in clinical practice: third joint task force of European and other societies on cardiovascular disease prevention in clinical practice (constituted by representatives of eight societies and by invited experts). Eur. J. Cardiovasc. Prev. Rehabil. 2003; 10: S1:10
2. Bętkowska-Korpała B - Raport z badania „Sytuacja kobiet w leczeniu uzależnienia od alkoholu” Fundacja FIRST, 2012
3. Bętkowska-Korpała B., Palenie tytoniu jako problem kliniczny.[w:] Bętkowska-Korpała B. (red.), Uzależnienia w praktyce klinicznej. Zagadnienia diagnostyczne. Parpamedia, Warszawa 2009.
4. Bętkowska-Korpała B., Piasecka B., Ryniak J. Jak chronić dziecko przed biernym i czynnym paleniem tytoniu. Poradnik dla rodziców i wychowawców. CMPPP, Warszawa 2009.
5. Bętkowska-Korpała B., Gierowski JK. Psychoterapia w leczeniu zespołu uzależnienia od tytoniu. Forum Profilaktyczne., 2007, 79-82
6. Bętkowska-Korpała B., Ryniak J., Tarczoń B.: Tytoń w placówkach leczenia odwykowego. Terapia Uzależnienia i Współuzależnienia 2005, 4, 6-10.
7. Bętkowska-Korpała B., Ryniak J., Zawadzka B. i wsp.: Program grupowej terapii psychologicznej w kompleksowym leczeniu osób uzależnionych od nikotyny w ramach prewencji chorób układu  krążenia – doświadczenia własne. Psychoterapia 2004b; 4: 69–76.
8. Bobo J.K.: Nicotine dependence and alcoholism epidemiology and treatment. Journal of Psychoactive Drugs, 1989, 3, 323–329.
9. Cofta-Woerpel L., Kelli L., Wright K.L., Wetter D.W.: Smoking cessation 3: Multicomponent Interrventions. Behav. Med. 2007; 32: 135–149
10. Cofta-Woerpel L., Wright K.L., Wetter D.W.: Smoking cessation 1: Pharmacological treatments. Behav. Med. 2006; 32: 47–56.
11. Emeryk A., Palenie tytoniu a zdrowie dzieci i młodzieży. [w:] Milanowski J.(red.), Palenie tytoniu. Wpływ na zdrowie i program walki z nałogiem. Wyd. BiFolium, Lublin 2001, s. 183-189.
12. Hill R.D., Rigdon M., Johnson S.: Behavioral smoking cessation treatment for older chronic smokers. Behavior Therapy 1993; 24: 321–329.
13. Hornowska E., Uzależnienia a temperament. Wokół temperamentalnego czynnika ryzyka uzależnień. [w:] Cierpiałkowska L. (red), Oblicza współczesnych uzależnień. Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2006.
14. Irvin Vidrine, Cofta-Woerpel L, Daza P, Wright KL, Wetter DW.  Smoking cessation 2: Behavioral treatments. Behav Med. 2006; 32: 99-109
15. Konsensus dotyczący rozpoznawania i leczenia zespołu uzależnienia od tytoniu. Medycyna Praktyczna – wydanie specjalne, 2006, 7.
16. Maisto S.A., Galizio M., Connors G.J., Nikotyna. Uzależnienia zażywane i nadużywanie. Wydawnictwo Fundacji Karan, Warszawa 2000.
17. Mellibruda J., Sobolewska-Mellibruda Z., Integracyjna Psychoterapia Uzależnień. Teoria i Praktyka. Instytut Psychologii Zdrowia PTP, Warszawa 2006.
18. Prochaska J.O., Norcross J.C., Systemy psychoterapeutyczne.Analiza transteoretyczna. Instytut Psychologii Zdrowia Polskiego Towarzystwa Psychologicznego, Warszawa 2006
19. Raport z badania .Picie alkoholu i używanie narkotyków przez młodzież szkolną w województwie pomorskim.. Sopot-Warszawa 2007, s 36-41.
20. Stańczyk J., Wpływ palenia tytoniu na stan zdrowia dzieci i młodzieży. .Forum Profilaktyczne., 2007, nr 4, s. 5.
21. Stead L.F., Lancaster T.: Group behaviour therapy programmes for smoking cessation. Cochrane Debase Syst. Rev. 2005; 18: CD001007.
22. Stewens V.J., Hollis J.F.: Preventing smoking relapse, using an individually tailored skills training technique. Journal of Consulting  and Clinical Psychology, 1989; 57: 420–424.
23. Teesson M., Degenhardt L., Hall W., Uzależnienia . modele kliniczne
24. i terapeutyczne. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2005.
25. West R., McNeill A., Raw M.: Smoking cessation guidelines for health professionals: an update. Thorax 2000, 55, 987–999.
26. Raport- Stan zagrożenia epidemią palenia tytoniu w Polsce, 2010,www.mz.gov.pl/


 Uzależnienie od alkoholu a reklama
Sławomir Ślaski

Bibliografia
Babor, T., F. i wsp. (1997). Test Rozpoznawania Zaburzeń Związanych Z Piciem Alkoholu „AUDIT”. Warszawa: PARPA.
Berger I, Mitchell A. (1989). The effect of advertising on attitude accessibility, attitude confidence, and the attitude-behaviour relationship. Journal of Consumer Research, 3, 269-79.
Doliński D. (2008). Psychologiczne mechanizmy reklamy. Gdańsk: GWP.
Durand R., Davis D., Bearden W. (1977). Dogmatism as a mediating influence on the perception of risk in consumer choice decisions. Journal of Psychology, 1, 131-38.
Fazio R., Powell M., Williams C. (1989). The role of attitude accessibility in the attitude          - to behaviour process. Journal of Consumer Research, 16, 280-88.
Hornik J. (1980). Quantitative analysis  of visual perception of printed advertisements. Journal of Advertising Research,6, 41-48. 
Horton R. (1979). Some relationships between personality and decision making. Journal of Marketing Research, 2, 233-46.
Hutton D., Baumeister R. (1992). Self-awareness and attitude change: Seeing one-self on the central route to persuasion. Personality and Social Psychology Bulletin, 1, 68-75.
Jachnis A. (2003). Kwestionariusz Do Badania Postaw Wobec Produktu. Niepublikowany maszynopis.
Jachnis A., Terelak J. F. (1998). Psychologia konsumenta i reklamy. Bydgoszcz: Branta.
MacFayden L., Hastings G., MacKintosh A. (2001). Cross sectional study of young people’s awareness of and involvement with tobacco marketing. British Medical Journal, 3, 513-17.
Melville D., Cornish I. (1993). Conservatism and gender in the perception of sex-roles in television advertisements. Perceptual an Motor Skills,2, 642-43.
Meyers-Levy J, Maheswaran D. (1991). Exploring differences in males and females processing strategies. Journal of Consumer Research, 1, 63-70.
Murphy S., Hoffman A. (1993). An empirical description of phases of maintenance follwing treatment for alcohol dependence. Journal of Substance Abuse. 5, 131-143.
Orlandi M A., Liberman L. R., Schinke S. P. (1988). The effects of alcohol and tobacco advertising on adolescents, Drugs and Society, 3, 77-97.
Sobell L., Sobell M. (1980). Evaluating alcohol and drug abuse treatment effectiveness: recent advances. New York:  Pergamon Press.
Strzałecki A., Rudnicka E. (1998). Reprezentacje poznawcze tekstu literackiego i reklamowego. Twórca i odbiorca jako uczestnicy procesu komunikacyjnego. Strzałecki A. (red.). Percepcja reklamy. Warszawa: ATK.
Yi Y. (1990). Direct and indirect approaches to advertising persuasion: Which is more effective?. Journal of Business Research, 4, 279-91.
Young R. M., Oei T. P., Crook G. M. (1991). Differences in the perception of alcoholic versus non-alcoholic beverage advertisements, Journal of Psychology in the Orient, 34, 241-247.
Zieliński A.(1996). Studenci a środki psychoaktywne. Próba zmiany zachowań i postaw poprzez program edukacyjny, Alkoholizm i Narkomania, 3, 311-23.


Katarzyna Krzykawska, Maciej Pilecki

Uzależnienia w wieku dorastania - czynniki ryzyka i specyfika leczenia

Bibliografia
1. Andersen, A., Due, P., Holstein, B. E., & Iversen, L. (2003). Tracking drinking behaviour from age 15–19 years. Addiction, 98(11), 1505–1511.
2. Armstrong, T. D., & Costello, E. J. (2002). Community studies on adolescent substance use, abuse, or dependence and psychiatric comorbidity. Journal of consulting and clinical psychology, 70(6), 1224.
3. Armstrong, T. D., & Costello, E. J. (2002). Community studies on adolescent substance use, abuse, or dependence and psychiatric comorbidity. Journal of consulting and clinical psychology, 70(6), 1224.
4. Bukstein, O. G., Brent, D. A., & Kaminer, Y. (1989). Comorbidity of substance abuse and other psychiatric disorders in adolescents. Am J Psychiatry, 146(9), 1131–1141.
5. Czabała, J.C. (2010). Czynniki leczące w psychoterapii, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa.
6. Gabbard, G. (2005). Psychodynamic Psychiatry in Clinical Practice. Washington, London: American Psychiatric Press.
7. Grant, B. F., & Dawson, D. A. (1998). Age of onset of drug use and its association with DSM–IV drug abuse and dependence: results from the National Longitudinal Alcohol Epidemiologic Survey. Journal of substance abuse, 10(2), 163–173.
8. Harris, J. E., & Chan, S. W. (1999). The continuum of addiction: cigarette smoking in relation to price among Americans aged 15–29. Health Economics,8(1), 81–86.
9. Hovens, J. G., Cantwell, D. P., & Kiriakos, R. (1994). Psychiatric comorbidity in hospitalized adolescent substance abusers. Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry, 33(4), 476–483.
10. Kirwil, L. (2011). Polskie dzieci w Internecie. Zagrożenia i bezpieczeństwo – część 2. Częściowy raport z badań EU Kids Online II przeprowadzonych wśród dzieci w wieku 9–16 lat i ich rodziców. Warszawa: SWPS – EU Kids Online – PL.
11. Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii & Grupa Pompidou (2007). Młodzież i narkotyki. Terapia i rehabilitacja, Warszawa.
12. Krajowe Biuro Przeciwdziałania Narkomanii (2009). Młodzież a substancje psychoaktywne. BS, Warszawa, 11, 29.
13. Miller, W.R., & Rollnick, S. (2010). Wywiad motywujący. Jak przygotowywać ludzi do zmiany, Wyd. Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.
14. Modrzejewska, R. (2011). Współwystępowanie objawów depresyjnych, zaburzeń jedzenia oraz obsesyjno–kompulsyjnych traktowanych jako zmienne kategorialne lub dymisjonalne i ich znaczenie jako czynnika ryzyka używania substancji psychoaktywnych. Kraków, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
15. Namysłowska, I. red. (2012). Psychiatria dzieci i młodzieży, Wyd. Lekarskie PZWL, Warszawa.
16. Pitkänen, T., Lyyra, A. L., & Pulkkinen, L. (2005). Age of onset of drinking and the use of alcohol in adulthood: a follow up study from age 8–42 for females and males. Addiction, 100(5), 652–661.
17. Ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich. Dz.U. z 2014 poz 382.


Marta Jakubiak-Głowacka
Alkohol a seksualność kobiet i mężczyzn

Bibliografia
1. Bancroft, J. (2009). Seksualność człowieka. Wrocław: Elsevier Urban & Partner.
2. Beck, A., Wright, F., Newman, C., Liese, B. (2007). Terapia poznawcza uzależnień. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
3. Beckman, L., Akerman, K. (2002). Women, alcohol and seksuality. W: Recent developements in alcoholism:  alcoholism and women. Volume 12. An official publication of an American Society of Addiction Medicine. New York: Kluwer Academic Publishers.
4. Boczkowski, K. (2003). Homoseksualizm. Warszawa: PZWL.
5. Cierpiałkowska, L., Ziarko, M. (2010). Psychologia uzależnień: alkoholizm. Warszawa: WAiP.
6. Falandysz, L. (1978). Alkohol a zagadnienia wiktymologii. Warszawa: Wydawnictwo Prawnicze.
7. Habrat, B. (1998). Organizm w niebezpieczeństwie. Warszawa: PARPA.
8. Hughes, T., Wilsnack, S. (1997). Alkoholowe problemy lesbijek. W: Alkohol a  zdrowie. Kobiety i alkohol. Raport nr 20.
9. Izdebski, Z. (2012). Seksualność Polaków na początku Xxi wieku. Studium badawcze. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
10. Jones, BT, Jones BC, Thomas, AP, Piper, J. (2003). Alcohol consumption increases attractiveness ratings of opposite-sex faces. W: Addiction. Nr 98 (8), str: 1069-75.
11. Krzewicki, J., Zdziarski, M. (2007). Rozmowy o uzależnionych kobietach. Stare Juchy: Fundacja „OTUlony w nadzieję.”
12. Lew-Starowicz, Z. (2000). Seksuologia sądowa. Warszawa: PZWL.
13. Lew-Starowicz, Z. (2004). Encyklopedia erotyki. Warszawa: MUZA S.A.
14. Lindenmeyer, L. (2007). Ile możesz wypić? O nałogach i ich leczeniu. Gdańsk: GWP.
15. Mellibruda, J., Sobolewska-Mellibruda, Z. (2006). Integracyjna psychoterapia uzależnień. Teoria i praktyka. Warszawa: Instytut Psychologii Zdrowia.
16. Najda, Z. (1998). Co psuje się od alkoholu?. Warszawa: PARPA.
17. Norris, J. (1997). Alkohol a zachowania seksualne kobiet. Oczekiwania i zagrożenia. W: Alkohol a  zdrowie. Kobiety i alkohol. Raport nr 20, str. 66-79.
18. Rodgers, J.E., (1995). Narkotyki i seks. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Profi.
19. Tonda, LH., Wilsnack.SC. (1997). Alkoholowe problemy lesbijek. W: W: Alkohol a  zdrowie. Kobiety i alkohol. Raport nr 20. str. 80-89.
20. Woronowicz, B. (1998). Alkoholizm jest chorobą. Warszawa: PARPA.
21. Woronowicz, B. (2009). Uzależnienia. Geneza, terapia, powrót do zdrowia. Poznań: Media Rodzina/ Warszawa: Wydawnictwo Edukacyjne PARPAMEDIA.
22. Ziółkowski, M., Augustyńska, B., Budzyński, J. (2006). Płeć a uzależnienie od alkoholu. W: Cierpiałkowska, L. (red.) Oblicza współczesnych uzależnień. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.


Marta Jakubiak-Głowacka
Poza zasadę demokracji, czyli o pracy z kobietami uzależnionymi od alkoholu

Bibliografia
1. Beckman, L.J. Przeszkody w leczeniu alkoholizmu kobiet. W: Kobiety i alkohol. Seria: Alkohol z zdrowie (20). PARPA 1997.
2. Beckman, L.J. Specyfika terapii kobiet z problemami alkoholowymi. W: Kobiety i alkohol. Seria: Alkohol z zdrowie (20). PARPA 1997.
3. Gąsior, K. Typy alkoholizmu u kobiet. W: Alkoholizm i narkomania. Tom 18, nr 1–2, 39–58. 2005.
4. Koczaska–Siedlecka, A. Jak piją Polacy? W: Świat problemów. Nr 12 (215) Grudzień 2010.
5. Lisansky Gomberg, E.S. Czynniki ryzyka picia alkoholu w życiu kobiety. W: Kobiety i alkohol. Seria: Alkohol z zdrowie (20). PARPA 1997.
6. Maciek–Haściło, B. Siła więzi – wykorzystanie teorii relacji z obiektem i teorii więzi w grupowej terapii uzależnień. W: Terapia Uzależnień i Współuzależnienia.
7. Wilsnack, S.C., Wilsnack, R.W., Hiller–Sturmhofel, S. Jak piją kobiety? Epidemiologia picia alkoholu oraz picia problemowego wśród kobiet. W: Kobiety i alkohol. Seria: Alkohol z zdrowie (20). PARPA 1997.
8. Woydyłło, E. Trudni pacjenci – kobiety. W: Terapia Uzależnień i Współuzależnienia. Nr 6/2008 (Rok XI).
9. Woronowicz, B., Uzależnienia. Geneza, terapia, powrót do zdrowia. Poznań: Media Rodzina/Wydawnictwo Edukacyjne PARPAMEDIA, Warszawa 2009.
10. Ziółkowski, M., Augustyńska, B., Budzyński, J., Płeć a uzależnienie od alkoholu. W: Cierpiałkowska, L. (red.) Oblicza współczesnych uzależnień. Wydawnictwo Naukowe UAM. Poznań 2006.
11. Rozmowa z mgr Agnieszką Litwą, W: Krzewicki, J., Zdziarski, M. Rozmowy o uzależnionych kobietach. Fundacja OTUlony w nadzieję, Stare Juchy 2007.
12. Rozmowa z dr Anną Basinską, W: Krzewicki, J., Zdziarski, M. Rozmowy o uzależnionych kobietach. Fundacja OTUlony w nadzieję, Stare Juchy 2007.
13. Rozmowa z dr Ewą Woydyłło, W: Krzewicki, J., Zdziarski, M. Rozmowy o uzależnionych kobietach. Fundacja OTUlony w nadzieję, Stare Juchy 2007.
14. Rozmowa z mgr Magdaleną Ilnicką, W: Krzewicki, J., Zdziarski, M. Rozmowy o uzależnionych kobietach. Fundacja OTUlony w nadzieję, Stare Juchy 2007.
15. Hasło „Absynt (obraz Edgara Degasa)” na stronie https://pl.wikipedia.org


 

Katarzyna Łukowska

Alkohol - między wolnością a reglamentacją

Bibliografia
1. Łukowska K. (2015). Rozwiązywanie problemów alkoholowych jako zadanie własne gminy i miasta – poradnik dla samorządowców. Warszawa: Mazowieckie Centrum Polityki Społecznej
2. Łukowska K. (2015) (oprac.) Wpływ dostępności alkoholu na rozpowszechnienie problemów alkoholowych w: Dąbrowska K. Strategie ograniczania dostępności alkoholu w gminie – jak napisać dobrą uchwałę. Praktyka i orzecznictwo. Warszawa: Fundacja ETOH
3. Moskalewicz J., Sierosławski J. (2005). Dostępność ekonomiczna napojów spirytusowych a szkody zdrowotne. Warszawa: IPiN, Alkoholizm i Narkomania tom 18, nr 4
4. Moskalewicz J., Sierosławski J., Dąbrowska K. (2005). Dostępność fizyczna alkoholu a szkody zdrowotne. Warszawa: IPiN, Alkoholizm i Narkomania tom 18, nr 4
5. Sprawozdanie z realizacji ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi za 2014 rok
6. Wald I. (red.) (1986). Alkohol oraz związane z nim problemy społeczne i zdrowotne. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe
7. Zdziarski M. (red.) (2016) Alkohol i papierosy. Przemysł, państwo, polityki publiczne. Kraków: Fundacja Instytut Łukasiewicza